<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0542"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 542 般若心经直说</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 542 般若心经直说</title> <author>明 德淸述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">542</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经直说</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15145"> <charName>CBETA CHARACTER CB15145</charName> <mapping cb:dec="998185" type="PUA">U+F3B29</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+262B1</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/圭]</value></charProp></char> <char xml:id="CB16336"> <charName>CBETA CHARACTER CB16336</charName> <mapping cb:dec="999376" type="PUA">U+F3FD0</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+262D0</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罩</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@(企-止))/卓]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:06"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0827c" n="0827c"/> <lb ed="X" n="0827c01"/> <lb ed="X" n="0827c02"/><cb:docNumber>No. 542</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0827c03"/><lb ed="R041" n="0842b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经直说</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0827c04"/> <lb ed="X" n="0827c05"/><lb ed="R041" n="0842b02"/><byline cb:type="author">明那罗延山海印沙门释 德淸 述</byline> <lb ed="X" n="0827c06"/><lb ed="R041" n="0842b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0827c0601">此经题称般若者何。乃梵语也。此云智慧。称波罗 <lb ed="X" n="0827c07"/><lb ed="R041" n="0842b04"/>蜜多者何。亦梵语也。此云到彼岸。谓生死苦趣。犹 <lb ed="X" n="0827c08"/><lb ed="R041" n="0842b05"/>如大海。而众生情想无涯。无明不觉。识浪奔腾。起 <lb ed="X" n="0827c09"/><lb ed="R041" n="0842b06"/>惑造业。流转生死。苦果无穷。不能得度。故云此岸 <lb ed="X" n="0827c10"/><lb ed="R041" n="0842b07"/>唯吾<persName>佛</persName>以大智慧光明。照破情尘。烦恼永断。诸苦 <lb ed="X" n="0827c11"/><lb ed="R041" n="0842b08"/>皆尽。二死永亡。直超苦海。高证涅槃。故云彼岸。所 <lb ed="X" n="0827c12"/><lb ed="R041" n="0842b09"/>言心者。正是大智慧到彼岸之心。殆非世人肉团 <lb ed="X" n="0827c13"/><lb ed="R041" n="0842b10"/>妄想之心也。良由世人不知本有智慧光明之心 <lb ed="X" n="0827c14"/><lb ed="R041" n="0842b11"/>但认妄想攀缘影子。而以依附血肉之团者为真 <lb ed="X" n="0827c15"/><lb ed="R041" n="0842b12"/>心。所以执此血肉之躯以为我有。故依之造作种 <lb ed="X" n="0827c16"/><lb ed="R041" n="0842b13"/>种恶业。念念流浪。曾无一念回光返照而自觉者。 <lb ed="X" n="0827c17"/><lb ed="R041" n="0842b14"/>日积月纍。从生至死。从死至生。无非是业。无非是 <lb ed="X" n="0827c18"/><lb ed="R041" n="0842b15"/>苦。何由得度。唯吾<persName>佛</persName>圣人。能自觉本真智慧。照破 <lb ed="X" n="0827c19"/><lb ed="R041" n="0842b16"/>五蕴身心。本来不有。当体全空。故顿超彼岸。直渡 <lb ed="X" n="0827c20"/><lb ed="R041" n="0842b17"/>苦海。因愍迷者。而复以此自证法门而开导之。欲 <lb ed="X" n="0827c21"/><lb ed="R041" n="0842b18"/>使人人皆自觉悟。智慧本有。妄想元虚。身心皆空。 <lb ed="X" n="0827c22"/><lb ed="R041" n="0843a01"/>世界如化。不造众恶。远離生死。咸出苦海。至涅槃 <lb ed="X" n="0827c23"/><lb ed="R041" n="0843a02"/>乐。故说此经。经即圣人之言教。所谓终古之常法 <lb ed="X" n="0827c24"/><lb ed="R041" n="0843a03"/>也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0828a" n="0828a"/> <lb ed="X" n="0828a01"/><lb ed="R041" n="0843a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0828a0101">观自在菩萨。行深般若波罗蜜多时。照见五蕴皆空。 <lb ed="X" n="0828a02"/><lb ed="R041" n="0843a05"/>度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828a03"/><lb ed="R041" n="0843a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0828a0301">菩萨。即能修之人。甚深般若。即所修之法。照见五 <lb ed="X" n="0828a04"/><lb ed="R041" n="0843a07"/>蕴皆空。则修之之方。度一切苦厄。则修之实效也。 <lb ed="X" n="0828a05"/><lb ed="R041" n="0843a08"/>以此菩萨。从<persName>佛</persName>闻此甚深般若。即思而修之。以智 <lb ed="X" n="0828a06"/><lb ed="R041" n="0843a09"/>慧观。返照五蕴内外一空。身心世界洞然无物。忽 <lb ed="X" n="0828a07"/><lb ed="R041" n="0843a10"/>然超越世出世间。永離诸苦。得大自在。由是观之。 <lb ed="X" n="0828a08"/><lb ed="R041" n="0843a11"/>菩萨既能以此得度。足知人人皆可依之而修矣。 <lb ed="X" n="0828a09"/><lb ed="R041" n="0843a12"/>是故<persName>世尊</persName>特告尊者。以示观音之妙行。欲晓诸人 <lb ed="X" n="0828a10"/><lb ed="R041" n="0843a13"/>人也。吾人苟能作如是观。若一念顿悟自心本有 <lb ed="X" n="0828a11"/><lb ed="R041" n="0843a14"/>智慧光明如此廣大灵通。彻照五蕴元空。四大非 <lb ed="X" n="0828a12"/><lb ed="R041" n="0843a15"/>有。有何苦而不度。又何业累之牵缠。人我是非之 <lb ed="X" n="0828a13"/><lb ed="R041" n="0843a16"/>强辩。穷通得失之较计。富贵贫贱之可婴心者哉。 <lb ed="X" n="0828a14"/><lb ed="R041" n="0843a17"/>此上乃菩萨学般若之实效也。言五蕴者。即色受 <lb ed="X" n="0828a15"/><lb ed="R041" n="0843a18"/>想行识耳。然照乃能观之智。五蕴即所观之境。皆 <lb ed="X" n="0828a16"/><lb ed="R041" n="0843b01"/>空则实效也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828a17"/><lb ed="R041" n="0843b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0828a1701">舍利子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828a18"/><lb ed="R041" n="0843b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0828a1801">此<persName>佛</persName>弟子之名也。然舍利亦梵语。此云鹙也。此鸟 <lb ed="X" n="0828a19"/><lb ed="R041" n="0843b04"/>目最明利。其母目如之。故以为名。此尊者乃鹙之 <lb ed="X" n="0828a20"/><lb ed="R041" n="0843b05"/>子也。故云舍利子。在<persName>佛</persName>弟子中。居智慧第一。而此 <lb ed="X" n="0828a21"/><lb ed="R041" n="0843b06"/>般若法门。最为甚深。非大智慧者不能领悟。故特 <lb ed="X" n="0828a22"/><lb ed="R041" n="0843b07"/>告之。所谓可与智者道也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828a23"/><lb ed="R041" n="0843b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0828a2301">色不异空。空不异色。色即是空。空即是色。受想行识。 <lb ed="X" n="0828a24"/><lb ed="R041" n="0843b09"/>亦复如是。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0828b" n="0828b"/> <lb ed="X" n="0828b01"/><lb ed="R041" n="0843b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0828b0101">此正对鹙子释前五蕴皆空之意。而五蕴中先擧 <lb ed="X" n="0828b02"/><lb ed="R041" n="0843b11"/>色蕴而言者。色乃人之身相也。以其此身人人执 <lb ed="X" n="0828b03"/><lb ed="R041" n="0843b12"/>之以为<anchor xml:id="nkr_note_add_0828b0301" n="0828b0301"/><anchor xml:id="beg0828b0301" n="0828b0301"/>已<anchor xml:id="end0828b0301"/>有。乃坚固妄想之所凝结。所谓我执之 <lb ed="X" n="0828b04"/><lb ed="R041" n="0843b13"/>根本。最为难破者。今入观之初。先观此身四大假 <lb ed="X" n="0828b05"/><lb ed="R041" n="0843b14"/>合。本来不有。当体全空。内外洞然。不为此身之所 <lb ed="X" n="0828b06"/><lb ed="R041" n="0843b15"/>笼<g ref="#CB16336">罩</g>。则生死去来。了无<g ref="#CB15145">罣</g>碍。名色蕴破。色蕴若破。 <lb ed="X" n="0828b07"/><lb ed="R041" n="0843b16"/>则彼四蕴可渐次深观。例此而推矣。而言色不异 <lb ed="X" n="0828b08"/><lb ed="R041" n="0843b17"/>空者。此句破凡夫之常见也。良由凡夫但认色身。 <lb ed="X" n="0828b09"/><lb ed="R041" n="0843b18"/>执为真实。将谓是常。而作千秋百岁之计。殊不知 <lb ed="X" n="0828b10"/><lb ed="R041" n="0844a01"/>此身虚假不实。为生老病死四相所迁。念念不停。 <lb ed="X" n="0828b11"/><lb ed="R041" n="0844a02"/>以至老死。毕竟无常。终归于空。此犹属生灭之空。 <lb ed="X" n="0828b12"/><lb ed="R041" n="0844a03"/>尙未尽理。良以四大幻色。元不异于真空耳。凡夫 <lb ed="X" n="0828b13"/><lb ed="R041" n="0844a04"/>不知。故晓之曰色不异空。谓色身本不异于真空 <lb ed="X" n="0828b14"/><lb ed="R041" n="0844a05"/>也。空不异色者。此句破外道二乘断灭之见也。因 <lb ed="X" n="0828b15"/><lb ed="R041" n="0844a06"/>外道修行。不知身从业生。业从心生。三世循环。轮 <lb ed="X" n="0828b16"/><lb ed="R041" n="0844a07"/>转不息。由不达三世因果报应之理。乃谓人死之 <lb ed="X" n="0828b17"/><lb ed="R041" n="0844a08"/>後。淸气归天。浊气归地。一灵真性还乎太虚。苟如 <lb ed="X" n="0828b18"/><lb ed="R041" n="0844a09"/>此说。则绝无报应之理。而作善者为徒劳。作恶者 <lb ed="X" n="0828b19"/><lb ed="R041" n="0844a10"/>为得计矣。以性归太虚。则善恶无征。幾于沦灭。岂 <lb ed="X" n="0828b20"/><lb ed="R041" n="0844a11"/>不幸哉。孔子言曰。游魂为变。故知鬼神之情状。此 <lb ed="X" n="0828b21"/><lb ed="R041" n="0844a12"/>正谓死而不亡者。乃轮迴报应之理昭然也。而世 <lb ed="X" n="0828b22"/><lb ed="R041" n="0844a13"/>人不察。横为断灭。谬之甚耳。然二乘虽依<persName>佛</persName>教而 <lb ed="X" n="0828b23"/><lb ed="R041" n="0844a14"/>修。由不达三界唯心。万法唯识。不了生死如幻如 <lb ed="X" n="0828b24"/><lb ed="R041" n="0844a15"/>化。将谓三界之相以为实有。故观三界如牢狱。厌 <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0828c" n="0828c"/> <lb ed="X" n="0828c01"/><lb ed="R041" n="0844a16"/>四生如桎梏。不起一念度生之心。沉空滞寂。沦于 <lb ed="X" n="0828c02"/><lb ed="R041" n="0844a17"/>寂灭。故晓之曰空不异色。谓真空本不异于幻色。 <lb ed="X" n="0828c03"/><lb ed="R041" n="0844a18"/>非是離色断灭之空。正显般若乃实相真空耳。何 <lb ed="X" n="0828c04"/><lb ed="R041" n="0844b01"/>也。以般若真空。如大圆镜。一切幻色。如镜中像。苟 <lb ed="X" n="0828c05"/><lb ed="R041" n="0844b02"/>知像不離镜。则知空不异色矣。此正破二乘離色 <lb ed="X" n="0828c06"/><lb ed="R041" n="0844b03"/>断灭之空。及外道豁达之空也。又恐世人将色空 <lb ed="X" n="0828c07"/><lb ed="R041" n="0844b04"/>二字话为两橛。不能平等一如而观。故又和会之 <lb ed="X" n="0828c08"/><lb ed="R041" n="0844b05"/>曰色即是空空即是色耳。苟如此观。知色不异空。 <lb ed="X" n="0828c09"/><lb ed="R041" n="0844b06"/>则无声色货利可贪。亦无五欲尘劳可恋。此则顿 <lb ed="X" n="0828c10"/><lb ed="R041" n="0844b07"/>度凡夫之苦也。苟知空不异色。则不起灭定而现 <lb ed="X" n="0828c11"/><lb ed="R041" n="0844b08"/>诸威仪。不动本际而作度生事业。居空而万行沸 <lb ed="X" n="0828c12"/><lb ed="R041" n="0844b09"/>腾。涉有而一道淸净。此则顿超外道二乘之执也。 <lb ed="X" n="0828c13"/><lb ed="R041" n="0844b10"/>苟知色空平等一如。则念念度生不见生之可度。 <lb ed="X" n="0828c14"/><lb ed="R041" n="0844b11"/>心心求<persName>佛</persName>不见<persName>佛</persName>果可求。所谓圆成一心无智无 <lb ed="X" n="0828c15"/><lb ed="R041" n="0844b12"/>得。此则超越菩萨而顿登<persName>佛</persName>地彼岸者也。即此色 <lb ed="X" n="0828c16"/><lb ed="R041" n="0844b13"/>蕴一法能作如是观。则其四蕴应念圆明。正如一 <lb ed="X" n="0828c17"/><lb ed="R041" n="0844b14"/>根既返源。六根成解脱。故云受想行识亦复如是 <lb ed="X" n="0828c18"/><lb ed="R041" n="0844b15"/>也。诚能如是。则诸苦顿断。<persName>佛</persName>果可至。彼岸非遥。只 <lb ed="X" n="0828c19"/><lb ed="R041" n="0844b16"/>在当人一念观心成就耳。如此之法。岂非甚深者 <lb ed="X" n="0828c20"/><lb ed="R041" n="0844b17"/>哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828c21"/><lb ed="R041" n="0844b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0828c2101">舍利子。是诸法空相。不生不灭。不垢不净。不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0828c22"/><lb ed="R041" n="0845a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0828c2201">此又恐世人以生灭心。错认真空实相般若之法。 <lb ed="X" n="0828c23"/><lb ed="R041" n="0845a02"/>而作生灭垢净增减之解。故召尊者以晓之曰。所 <lb ed="X" n="0828c24"/><lb ed="R041" n="0845a03"/>言真空之实相者。不是生灭垢净增减之法也。且 <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0829a" n="0829a"/> <lb ed="X" n="0829a01"/><lb ed="R041" n="0845a04"/>生灭垢净增减者。乃众生情见之法耳。而我般若 <lb ed="X" n="0829a02"/><lb ed="R041" n="0845a05"/>真空实相之体。湛然淸净。犹若虚空。乃出情之法 <lb ed="X" n="0829a03"/><lb ed="R041" n="0845a06"/>也。岂然之哉。故以不字不之。谓五蕴诸法。即是真 <lb ed="X" n="0829a04"/><lb ed="R041" n="0845a07"/>空实相。一一皆離此诸过也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829a05"/><lb ed="R041" n="0845a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0829a0501">是故空中无色。无受想行识。无眼耳鼻舌身意。无色 <lb ed="X" n="0829a06"/><lb ed="R041" n="0845a09"/>声香味触法。无眼界。乃至无意识界。无无明。亦无无 <lb ed="X" n="0829a07"/><lb ed="R041" n="0845a10"/>明尽。乃至无老死。亦无老死尽。无苦集灭道。无智亦 <lb ed="X" n="0829a08"/><lb ed="R041" n="0845a11"/>无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829a09"/><lb ed="R041" n="0845a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0829a0901">此乃通释般若所以離过之意。谓般若真空所以 <lb ed="X" n="0829a10"/><lb ed="R041" n="0845a13"/>永離诸过者。以此中淸净无物。故无五蕴之迹。不 <lb ed="X" n="0829a11"/><lb ed="R041" n="0845a14"/>但无五蕴。亦无六根。不但无六根。亦无六尘。不但 <lb ed="X" n="0829a12"/><lb ed="R041" n="0845a15"/>无六尘。亦无六识。斯则根尘识界。皆凡夫法。般若 <lb ed="X" n="0829a13"/><lb ed="R041" n="0845a16"/>真空。总皆離之。故都云无。此则離凡夫法也。然般 <lb ed="X" n="0829a14"/><lb ed="R041" n="0845a17"/>若中。不但无凡夫法。亦无圣人法。以四谛十二因 <lb ed="X" n="0829a15"/><lb ed="R041" n="0845a18"/>缘六度等。皆出世三乘圣人之法也。苦集灭道四 <lb ed="X" n="0829a16"/><lb ed="R041" n="0845b01"/>谛。以厌苦断集慕灭修道。乃声闻法也。无明缘行。 <lb ed="X" n="0829a17"/><lb ed="R041" n="0845b02"/>行缘识。识缘名色。名色缘六入。六入缘触。触缘受。 <lb ed="X" n="0829a18"/><lb ed="R041" n="0845b03"/>受缘爱。爱缘取。取缘有。有缘生。生缘老死。乃十二 <lb ed="X" n="0829a19"/><lb ed="R041" n="0845b04"/>因缘流转门。即苦集二谛。无明尽至老死尽。乃还 <lb ed="X" n="0829a20"/><lb ed="R041" n="0845b05"/>灭门。即灭道二谛。此缘觉所观法也。般若体中本 <lb ed="X" n="0829a21"/><lb ed="R041" n="0845b06"/>皆无之。极而推之。不但无二乘法。亦无菩萨法。何 <lb ed="X" n="0829a22"/><lb ed="R041" n="0845b07"/>也。智即观智。乃六度之智慧能求之心。得即<persName>佛</persName>果。 <lb ed="X" n="0829a23"/><lb ed="R041" n="0845b08"/>乃所求之境。然菩萨修行。以智为首。下化众生。只 <lb ed="X" n="0829a24"/><lb ed="R041" n="0845b09"/>为上求<persName>佛</persName>果。良以<persName>佛</persName>境如空无所依。若以有所得 <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0829b" n="0829b"/> <lb ed="X" n="0829b01"/><lb ed="R041" n="0845b10"/>心而求之。皆非真也。以般若真空体中本无此事。 <lb ed="X" n="0829b02"/><lb ed="R041" n="0845b11"/>故曰无智亦无得。无得乃真得。方得为究竟耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829b03"/><lb ed="R041" n="0845b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0829b0301">以无所得故。菩提萨埵。依般若波罗蜜多故。心无罣 <lb ed="X" n="0829b04"/><lb ed="R041" n="0845b13"/>碍。无罣碍故。无有恐怖。远離顚倒梦想。究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829b05"/><lb ed="R041" n="0845b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0829b0501">良由<persName>佛</persName>果以无得而得。故菩萨修行依般若而观。 <lb ed="X" n="0829b06"/><lb ed="R041" n="0845b15"/>然一切诸法本皆空寂。若依情想分别而观。则心 <lb ed="X" n="0829b07"/><lb ed="R041" n="0845b16"/>境缠绵。不能解脱。处处贪著。皆是罣碍。若依般若 <lb ed="X" n="0829b08"/><lb ed="R041" n="0845b17"/>真智而观。则心境皆空。触处洞然。无非解脱。故云 <lb ed="X" n="0829b09"/><lb ed="R041" n="0845b18"/>依此般若故心无罣碍。由心无罣碍。则无生死可 <lb ed="X" n="0829b10"/><lb ed="R041" n="0846a01"/>怖。故云无有恐怖。既无生死可怖。则亦无<persName>佛</persName>果可 <lb ed="X" n="0829b11"/><lb ed="R041" n="0846a02"/>求。以怖生死求涅槃。皆梦想顚倒之事耳。圆觉云 <lb ed="X" n="0829b12"/><lb ed="R041" n="0846a03"/>生死涅槃犹如昨梦。然非般若圆观。决不能離此 <lb ed="X" n="0829b13"/><lb ed="R041" n="0846a04"/>顚倒梦想之相。既不能離顚倒梦想。决不能究竟 <lb ed="X" n="0829b14"/><lb ed="R041" n="0846a05"/>涅槃。然涅槃亦梵语。此云寂灭。又云圆寂。谓圆除 <lb ed="X" n="0829b15"/><lb ed="R041" n="0846a06"/>五住。寂灭永安。乃<persName>佛</persName>所归之极果也。意谓能離圣 <lb ed="X" n="0829b16"/><lb ed="R041" n="0846a07"/>凡之情者。方能证入涅槃耳。菩萨修行。捨此决非 <lb ed="X" n="0829b17"/><lb ed="R041" n="0846a08"/>真修也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829b18"/><lb ed="R041" n="0846a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0829b1801">三世诸<persName>佛</persName>。依般若波罗蜜多故。得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0829b19"/><lb ed="R041" n="0846a10"/>菩提。故知般若波罗蜜多。是大神咒。是大明咒。是无 <lb ed="X" n="0829b20"/><lb ed="R041" n="0846a11"/>上咒。是无等等咒。能除一切苦。真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829b21"/><lb ed="R041" n="0846a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0829b2101">谓不但菩萨依此般若而修。即三世诸<persName>佛</persName>。莫不皆 <lb ed="X" n="0829b22"/><lb ed="R041" n="0846a13"/>依此般若。得成无上正<persName>等正觉</persName>之果。故云三世诸 <lb ed="X" n="0829b23"/><lb ed="R041" n="0846a14"/><persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三菩提。 <lb ed="X" n="0829b24"/><lb ed="R041" n="0846a15"/>此梵语也。阿云无。耨多罗云上。三云正。藐云等。菩 <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0829c" n="0829c"/> <lb ed="X" n="0829c01"/><lb ed="R041" n="0846a16"/>提云觉。乃<persName>佛</persName>果之极称也。由此而观。故知般若波 <lb ed="X" n="0829c02"/><lb ed="R041" n="0846a17"/>罗蜜多。能驱生死烦恼之魔。故云是大神咒。能破 <lb ed="X" n="0829c03"/><lb ed="R041" n="0846a18"/>生死长夜痴暗。故云是大明咒。世出世间无有一 <lb ed="X" n="0829c04"/><lb ed="R041" n="0846b01"/>法过般若者。故云是无上咒。般若为诸<persName>佛</persName>母。出生 <lb ed="X" n="0829c05"/><lb ed="R041" n="0846b02"/>一切无量功德故。世出世间无物与等。唯此能等 <lb ed="X" n="0829c06"/><lb ed="R041" n="0846b03"/>一切。故云是无等等咒。所言咒者。非别有咒。即此 <lb ed="X" n="0829c07"/><lb ed="R041" n="0846b04"/>般若便是。然既曰般若。而又名咒者。何也。极言神 <lb ed="X" n="0829c08"/><lb ed="R041" n="0846b05"/>效之速耳。如军中之密令。能默然奉行者。无不决 <lb ed="X" n="0829c09"/><lb ed="R041" n="0846b06"/>勝。般若能破生死魔军决勝如此。又如甘露。饮之 <lb ed="X" n="0829c10"/><lb ed="R041" n="0846b07"/>者能不死。而般若有味之者。则顿除生死大患。故 <lb ed="X" n="0829c11"/><lb ed="R041" n="0846b08"/>云能除一切苦。而言真实不虚者。以示<persName>佛</persName>语不妄。 <lb ed="X" n="0829c12"/><lb ed="R041" n="0846b09"/>欲人谛信不疑。决定修行为要也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829c13"/><lb ed="R041" n="0846b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0829c1301">故说般若波罗蜜多咒。即说咒曰。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829c14"/><lb ed="R041" n="0846b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0829c1401">由其般若实有除苦得乐之功。所以即说密咒。使 <lb ed="X" n="0829c15"/><lb ed="R041" n="0846b12"/>人默持。以取速效耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829c16"/><lb ed="R041" n="0846b13"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0829c1601">揭谛 揭谛 波罗揭谛 波罗僧揭谛 菩提萨 <lb ed="X" n="0829c17"/><lb ed="R041" n="0846b14"/>婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0829c18"/><lb ed="R041" n="0846b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0829c1801">此梵语也。前文为显说般若。此咒为密说般若。不 <lb ed="X" n="0829c19"/><lb ed="R041" n="0846b16"/>容意解。但直默诵。其收功之速。正在忘情绝解不 <lb ed="X" n="0829c20"/><lb ed="R041" n="0846b17"/>思议之力耳。然此般若所以收功之速者。乃人人 <lb ed="X" n="0829c21"/><lb ed="R041" n="0846b18"/>本有之心光。诸<persName>佛</persName>证之以为神通妙用。众生迷之 <lb ed="X" n="0829c22"/><lb ed="R041" n="0847a01"/>以作妄想尘劳。所以日用而不知。自昧本真。枉受 <lb ed="X" n="0829c23"/><lb ed="R041" n="0847a02"/>辛苦。可不哀哉。苟能顿悟本有。当下迴光返照。一 <lb ed="X" n="0829c24"/><lb ed="R041" n="0847a03"/>念熏修。则生死情关忽然隳裂。正如千年暗室。一 <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0830a" n="0830a"/> <lb ed="X" n="0830a01"/><lb ed="R041" n="0847a04"/>灯能破。更不别求方便耳。吾人有志出生死者。舍 <lb ed="X" n="0830a02"/><lb ed="R041" n="0847a05"/>此决无舟筏矣。所谓滔滔苦海中。般若为舟航。冥 <lb ed="X" n="0830a03"/><lb ed="R041" n="0847a06"/>冥长夜中。般若为灯烛。今夫人者。驱驰险道。泛滥 <lb ed="X" n="0830a04"/><lb ed="R041" n="0847a07"/>苦海。甘心而不求此者。吾不知其所归矣。虽然。般 <lb ed="X" n="0830a05"/><lb ed="R041" n="0847a08"/>若如宵练。遇物即断。物断而不自知。非神圣者不 <lb ed="X" n="0830a06"/><lb ed="R041" n="0847a09"/>能用。况小丈夫哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0830a07"/><lb ed="R041" n="0847a10"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>心经直说<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0830a08"/> <lb ed="X" n="0830a09"/> <lb ed="X" n="0830a10"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 542-A 心经直说<g ref="#CB02494">跋</g></cb:mulu><head>No. 542-A <lb ed="X" n="0830a11"/><lb ed="R041" n="0847a12"/> 心经直说<g ref="#CB02494">跋</g></head> <lb ed="X" n="0830a12"/><lb ed="R041" n="0847a13"/><p xml:id="pX26p0830a1201">圆觉云。智慧愚痴。通为般若。又云。诸戒定慧。及婬怒 <lb ed="X" n="0830a13"/><lb ed="R041" n="0847a14"/>痴。俱是梵行。修多罗奥要微義。指人于一切凡圣法 <lb ed="X" n="0830a14"/><lb ed="R041" n="0847a15"/>中。得决定正位。此可与证者道。不足为粗识言也。讵 <lb ed="X" n="0830a15"/><lb ed="R041" n="0847a16"/>意狂禅撥无者。反藉为口实。宗门流弊。今日为甚。究 <lb ed="X" n="0830a16"/><lb ed="R041" n="0847a17"/>其始。皆由浮慕之士。不从生死发心。以大道为名闻 <lb ed="X" n="0830a17"/><lb ed="R041" n="0847a18"/>之资。以名闻为利养之实。持此心行。未有不错。会古 <lb ed="X" n="0830a18"/><lb ed="R041" n="0847b01"/>人向上之语。谬谓无凡无圣。无古无今。明撤藩篱。暗 <lb ed="X" n="0830a19"/><lb ed="R041" n="0847b02"/>滋情习。不知凡圣既遣。今古混同。此一著绝大总持。 <lb ed="X" n="0830a20"/><lb ed="R041" n="0847b03"/>谁为承当。谁为转变。决了慧用。甚深难辨。正谓以少 <lb ed="X" n="0830a21"/><lb ed="R041" n="0847b04"/>方便。疾证菩提。从声闻缘觉。以迄菩萨<persName>佛</persName>地。皆不能 <lb ed="X" n="0830a22"/><lb ed="R041" n="0847b05"/>忘般若之功也。大慧云。击石火。闪电光。引得无限人。 <lb ed="X" n="0830a23"/><lb ed="R041" n="0847b06"/>悟将去。传将去。有甚么了日。圆悟为之吐舌曰。只要 <lb ed="X" n="0830a24"/><lb ed="R041" n="0847b07"/>契证。若不契证。终不放过。以此观之。则圆悟所谓契 <pb ed="X" xml:id="X26.0542.0830b" n="0830b"/> <lb ed="X" n="0830b01"/><lb ed="R041" n="0847b08"/>证者。证何等事耶。永嘉曰。无明实性即<persName>佛</persName>性。幻化空 <lb ed="X" n="0830b02"/><lb ed="R041" n="0847b09"/>身即法身。会者曰。众生根本无明。即是诸<persName>佛</persName>不动智。 <lb ed="X" n="0830b03"/><lb ed="R041" n="0847b10"/>且诘之曰。何为不动智。曰婬怒痴。何为根本无明。曰 <lb ed="X" n="0830b04"/><lb ed="R041" n="0847b11"/>不知婬怒痴。审尔则能知婬怒痴者。不可谓非般若 <lb ed="X" n="0830b05"/><lb ed="R041" n="0847b12"/>也。乃有境缘相逼。若或与不知者。同一流转即不然。 <lb ed="X" n="0830b06"/><lb ed="R041" n="0847b13"/>安之与勉。顺之与逆。亦人各自知。始知理不能该事。 <lb ed="X" n="0830b07"/><lb ed="R041" n="0847b14"/>悟不可当证。合断德以成其智。擧一般若。而三德具 <lb ed="X" n="0830b08"/><lb ed="R041" n="0847b15"/>备。岂漧慧之足言哉。是归自栖贤。趋侍吾师。得捧读 <lb ed="X" n="0830b09"/><lb ed="R041" n="0847b16"/>心经直说。可谓深救禅病。因乞流通。以示来学。复承 <lb ed="X" n="0830b10"/><lb ed="R041" n="0847b17"/>命<g ref="#CB02494">跋</g>。谨述见闻所欲言。愿与吾人同具择法。固不自 <lb ed="X" n="0830b11"/><lb ed="R041" n="0847b18"/>知其浅昧也。</p><p xml:id="pX26p0830b1106" cb:place="inline">丹霞沙门释天然函是志撰</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0828b0301" to="#end0828b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0828b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0828b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>